WEST-BENGALEN – Het Nipah-virus heeft opnieuw voor onrust gezorgd in Azië nadat in de Indiase deelstaat West-Bengalen twee besmettingen bij zorgmedewerkers werden bevestigd. Eén van hen herstelde, terwijl de andere patiënt later overleed aan complicaties. Verschillende Aziatische landen scherpten uit voorzorg gezondheidscontroles aan. Maar wat is Nipah precies, hoe wordt het overgedragen en moeten we bang zijn voor een nieuwe pandemie?
Wat is het Nipah-virus?
Het Nipah-virus, afgekort NiV, is een zogenoemd zoönotisch virus. Dat betekent dat het van dieren op mensen kan overspringen.
Fruitvleermuizen zijn de natuurlijke gastheer van het virus. Besmetting kan plaatsvinden door direct contact met geïnfecteerde dieren, maar ook via voedsel dat besmet is geraakt met speeksel, urine of andere uitscheidingen van besmette dieren.
Daarnaast is overdracht van mens op mens mogelijk bij nauw contact met een besmette patiënt. Dat is vooral relevant binnen gezinnen en ziekenhuizen, waar verzorgers en zorgmedewerkers intensief contact kunnen hebben met ernstig zieke patiënten.
Waarom is Nipah zo gevaarlijk?
Het meest verontrustende kenmerk is de hoge sterfte onder vastgestelde patiënten.
Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie lag het sterftepercentage tijdens eerdere uitbraken tussen ongeveer 40 en 75 procent. Het exacte percentage verschilt per uitbraak en hangt onder meer af van hoe snel patiënten worden ontdekt en welke medische zorg beschikbaar is.
Dat betekent niet dat iedereen die met het virus in aanraking komt automatisch ernstig ziek wordt.
Sommige infecties kunnen zonder duidelijke symptomen verlopen. Bij anderen begint de ziekte met relatief algemene klachten zoals koorts, hoofdpijn, spierpijn, braken en keelpijn.
Juist dat kan vroege herkenning moeilijk maken.
Ernstige hersenontsteking mogelijk
Bij ernstige infecties kan het ziektebeeld snel verslechteren.
Patiënten kunnen last krijgen van duizeligheid, slaperigheid, verwardheid en andere neurologische symptomen. Uiteindelijk kan een ernstige hersenontsteking – encefalitis – ontstaan.
Ook ernstige ademhalingsproblemen zijn mogelijk.
In zware gevallen kunnen patiënten binnen korte tijd bewusteloos raken en intensieve medische behandeling nodig hebben.
Wat gebeurde er in West-Bengalen?
India meldde op 26 januari 2026 twee laboratoriumbevestigde Nipah-besmettingen in West-Bengalen aan de WHO.
Het ging om twee zorgmedewerkers van hetzelfde particuliere ziekenhuis in Barasat, in het district North 24 Parganas.
Onderzoek wees later op een 55-jarige vrouwelijke patiënt als de vermoedelijke eerste patiënt binnen deze besmettingsketen. Zij was in december opgenomen met ernstige ziekteverschijnselen en overleed voordat Nipah als mogelijke oorzaak was herkend.
De twee zorgmedewerkers hadden haar verzorgd.
Eén van hen herstelde. De andere zorgmedewerker overleed op 12 februari aan meerdere complicaties.
Honderden contacten onderzocht
Na de ontdekking kwam een omvangrijk contactonderzoek op gang.
Meer dan 190 contacten werden geïdentificeerd en getest. Volgens de oorspronkelijke WHO-melding testten zij allemaal negatief.
Dat is belangrijk, omdat mens-op-mensbesmetting bij Nipah mogelijk is en eerdere uitbraken hebben laten zien dat zorginstellingen een belangrijke plaats van overdracht kunnen worden wanneer het virus niet tijdig wordt herkend.
Aziatische landen namen extra maatregelen
De ontdekking leidde ook buiten India tot voorzorgsmaatregelen.
Onder meer Singapore, Thailand, Hongkong, Maleisië, Indonesië, Vietnam en Pakistan voerden of verscherpten gezondheidscontroles voor bepaalde reizigers of aankomsten.
Dat betekent echter niet dat de WHO een internationale noodsituatie heeft afgekondigd.
Integendeel: de organisatie beoordeelde het risico van de West-Bengalen-situatie als matig op subnationaal niveau, maar laag op nationaal, regionaal en mondiaal niveau. De WHO adviseerde op basis van de beschikbare informatie ook geen reis- of handelsbeperkingen voor India.
Waarom is de WHO dan toch zo alert?
Daar zijn meerdere redenen voor.
Nipah heeft een hoge sterfte, kan ernstige hersen- en luchtwegaandoeningen veroorzaken en kan van mens op mens worden overgedragen.
Bovendien bestaat er momenteel geen goedgekeurd specifiek geneesmiddel of vaccin tegen Nipah. Behandeling bestaat vooral uit intensieve ondersteunende zorg en behandeling van complicaties.
Daarom heeft de WHO Nipah opgenomen als prioritaire ziekteverwekker binnen haar onderzoeksprogramma voor ziekten met epidemisch potentieel.
Dat betekent vooral dat onderzoek naar vaccins, behandelingen en diagnostiek versneld moet kunnen worden.
Waarom zorgmedewerkers extra kwetsbaar kunnen zijn
De besmettingen in West-Bengalen laten zien waarom ziekenhuizen bijzondere aandacht krijgen.
Een patiënt kan in de eerste fase klachten hebben die ook bij veel andere infecties voorkomen.
Wanneer artsen nog niet vermoeden dat het om Nipah gaat, kunnen zorgmedewerkers intensief contact hebben met een patiënt voordat strengere beschermingsmaatregelen worden genomen.
Bij eerdere uitbraken is mens-op-mensoverdracht vooral gezien bij nauw contact met patiënten, waaronder in zorginstellingen en binnen families.
Is Nipah een nieuw coronavirus?
Nee.
Nipah behoort tot een andere virusfamilie en heeft een ander verspreidingspatroon.
Hoewel het sterftepercentage veel hoger kan liggen dan bij COVID-19, verspreidt Nipah zich niet op dezelfde gemakkelijke schaal tussen mensen.
De huidige situatie in West-Bengalen leidde bijvoorbeeld niet tot honderden bevestigde secundaire besmettingen.
Dat is een belangrijk verschil wanneer het risico op internationale verspreiding wordt beoordeeld.
Geen reden voor paniek, wel voor waakzaamheid
Nipah vormt dus een merkwaardige combinatie.
Het virus is zeldzaam en verspreidt zich doorgaans aanzienlijk moeilijker dan bijvoorbeeld influenza of COVID-19, maar wanneer iemand ernstig ziek wordt, kunnen de gevolgen uitzonderlijk zwaar zijn.
Daar komt bij dat artsen nog niet beschikken over een goedgekeurd specifiek vaccin of geneesmiddel.
Dat verklaart waarom zelfs een klein aantal besmettingen onmiddellijk intensief wordt onderzocht.
De WHO blijft het virus volgen, landen versterken waar nodig hun surveillance en onderzoekers werken aan nieuwe vaccins en behandelingen.
Nipah is op dit moment geen virus dat zich ongecontroleerd over de wereld verspreidt. Maar door de hoge sterfte, mogelijke mens-op-mensoverdracht en het ontbreken van een goedgekeurde specifieke behandeling of vaccin is iedere nieuwe besmettingsketen reden om snel in te grijpen
